Bevroren leidingen voorkomen: 5 tips (en waarom ze werken)

Waarom barst een leiding niet op de plek waar het ijs zit? 

Als water in een leiding bevriest, vormt zich op één plek een ijsprop. Die prop sluit een stuk leiding volledig af, meestal tussen de ijsprop en een dichte kraan verderop. Het water dat in dat afgesloten stuk zit, kan nergens meer heen. Vriest het verder door of zet het resterende water uit door verdere afkoeling, dan loopt de druk in dat opgesloten stukje leiding torenhoog op. Uiteindelijk begeeft de leiding het op zijn zwakste punt, en dat is lang niet altijd ter hoogte van het ijs zelf. Vaak barst een koperen leiding of een lasverbinding een stuk verderop, gewoon omdat die plek toevallig het minst bestand was tegen de opgebouwde druk. 

Dat inzicht verklaart meteen waarom een aantal van onderstaande tips werken zoals ze werken, en niet zomaar ‘voor de zekerheid’ zijn. 

Tip 1: vermijd tocht

Waterleidingen bevinden zich doorgaans op minder goed geïsoleerde plaatsen, zoals kelders en garages, waar ze vaak blootgesteld worden aan de kou. Ijskoude buitenlucht versnelt het vriesproces sterk. Een tochtige kier zorgt er niet enkel voor dat de ruimte kouder aanvoelt, maar concreet dat de temperatuur rond een leiding sneller onder het vriespunt zakt dan in een ruimte zonder tocht. Dicht daarom kieren en naden, en sluit ramen en deuren goed af. Vooral in kelders, garages en bergingen waar leidingen lopen. 

Tip 2: pak je leidingen in

Pak tijdens de winter je leidingen en watermeter in met een oud deken, zeker als ze zich in de buurt van kelderramen of buitenmuren bevinden. Wil je het iets professioneler aanpakken? Kies dan voor zelfklevende buisisolatie. Let vooral op leidingen tegen een buitenmuur of in een onverwarmde ruimte: dat zijn de plekken waar de temperatuur het snelst onder nul zakt. Sneller dan je op basis van de kamertemperatuur zou verwachten. 

Tip 3: laat leidingen die je niet gebruikt, leeglopen

Leidingen die je niet vaak of niet gebruikt (bijvoorbeeld naar een tweede verblijf of een niet-gebruikt bijgebouw), laat je beter gewoon leeglopen. Een lege leiding heeft simpelweg geen water meer dat kan bevriezen én uitzetten. Dat is doeltreffender dan enkel isoleren, omdat isolatie de bevriezing enkel vertraagt, terwijl leeglaten het risico wegneemt. 

Tip 4: zet je verwarming niet uit en laat een kraan licht lopen

Gaat het vriezen? Zet je thermostaat dan niet lager dan 14 graden. Dat is geen willekeurig cijfer. Onder die temperatuur in de leefruimtes koelt ook de lucht in minder verwarmde hoeken, kelders en tegen buitenmuren voldoende af om het vriespunt te naderen, zeker tijdens een koude nacht. 

Draai daarnaast alle kranen een klein beetje open. Dit werkt niet zozeer omdat ‘bewegend water minder snel bevriest’, maar vooral omdat een lichte, constante doorstroming verhindert dat er zich ergens een volledig afgesloten stuk leiding vormt. Zoals hierboven uitgelegd, is het net dat afgesloten stuk waar de gevaarlijke drukopbouw ontstaat. Een kraan die licht openstaat, geeft die druk een uitweg. Dit hoeft geen volle winter lang op elke kraan in huis, en al zeker geen dunne straal. Een trage druppel (ongeveer één druppel per seconde) volstaat al om te verhinderen dat er zich een volledig afgesloten stuk leiding vormt. En dat is, zoals hierboven uitgelegd, waar de gevaarlijke drukopbouw ontstaat. Zo’n druppel kost je ruwweg 15 tot 20 liter water per dag. Een volle, dunne straal kan al snel het vijf- tot tienvoud daarvan verbruiken, voor hetzelfde beschermende effect. 

Praktisch: pas dit enkel toe op de kraan/kranen die water leveren via een leiding die effectief risico loopt. Typisch een kraan in de keuken of badkamer tegen een buitenmuur of in een kelder of bijgebouw. Niet op elke kraan in huis. En doe het enkel tijdens de effectieve koudeperiode (een nacht met strenge vorst), niet preventief gedurende de hele winter. Zo bescherm je je leidingen zonder dat het zich vertaalt in een merkbaar hogere waterfactuur. 

Tip 5: sluit buitenkraantjes af

Buitenkraantjes sluit je beter helemaal af, want die liggen het dichtst bij de kou en zijn het meest kwetsbaar. Overweeg als alternatief een vorstvrije buitenkraan. De Polar II van Shell bijvoorbeeld staat in verbinding met een terugstroombeveiliging aan de binnenkant van de muur, waardoor de kraan bij het dichtdraaien automatisch leegloopt. Het water blijft dus nooit in het buitenste, koudste stuk van de leiding staan. Vraag raad aan je installateur of ga langs bij een Van Marcke Technics in je buurt. 

Zijn je leidingen toch bevroren? Volg deze ontdooivolgorde

Merk je dat een kraan geen water meer geeft tijdens een koudeperiode? Ga dan niet zomaar met een föhn op de eerste bevroren plek af die je vindt. De volgorde waarin je ontdooit, maakt het verschil tussen ‘probleem opgelost’ en ‘leiding alsnog gebarsten’:

1. Sluit eerst de hoofdkraan af. Als er ergens al een haarscheurtje zit door de drukopbouw, voorkom je zo dat je bij het ontdooien een echte waterschade veroorzaakt. 
2. Zet de kraan open die door de bevroren leiding gevoed wordt. Zo kan het smeltwater (en de druk) meteen weg zodra het ijs opent, in plaats van zich opnieuw op te stapelen. 
3. Ontdooi vanaf de kraan naar de ijsprop toe, niet omgekeerd. Werk je vanaf de blokkade zelf naar buiten, dan sluit je het smeltend water juist tussen twee ijspluggen in, met opnieuw drukopbouw tot gevolg. Begin dus bij het open kraantje en werk stap voor stap richting de bevroren plek, bijvoorbeeld met een föhn op lage stand of met handdoeken in warm water. 
4. Gebruik nooit een open vlam (een brander of kaars) om een leiding te ontdooien. Dit is een reëel brandgevaar en kan bovendien soldeerverbindingen beschadigen. 

Zijn je leidingen toch bevroren of gescheurd? En lukt het ontdooien niet veilig zelf? Contacteer dan zo snel mogelijk een loodgieter om verdere waterschade te voorkomen. 

Veelgestelde vragen over bevroren leidingen