Regenwaterrecuperatie: waarom de put die aan de wet voldoet niet automatisch de put is die je klant drooghoudt

In dit artikel:

• Wat is regenwaterrecuperatie? 
• Componenten van een regenwaterrecuperatie-installatie
• De wettelijke verplichtingen: aanzienlijk aangescherpt sinds 2023
• Enkele punten die installateurs vaak over het hoofd zien
• Dimensionering: de wettelijke berekening is niet de enige berekening
• Voordelen van regenwaterrecuperatie voor je klanten
• Kosten en besparing
• Onderhoud: de details die het systeem draaiende houden
• Let op het type dak
• Pro-Toolbox: checklist bij een regenwaterrecuperatieproject

Wat is regenwaterrecuperatie?  

Bij regenwaterrecuperatie wordt regenwater opgevangen, gefilterd en hergebruikt voor huishoudelijke en sanitaire toepassingen: toiletten, wasmachines, schoonmaak en tuinbesproeiing. Dit gebeurt via een gescheiden circuit, waarbij leidingwater en regenwater van elkaar gescheiden blijven om de waterkwaliteit te garanderen. 

Componenten van een regenwaterrecuperatie-installatie 

• Regenwatertank: een betonnen of kunststof tank, ondergronds of bovengronds, afhankelijk van locatie en vereisten
• Filtersystemen: voorfilters aan de inlaat (bijvoorbeeld om bladeren tegen te houden) en voor specifieke toepassingen nafilters zoals UV-filters en actieve koolfilters
• Pompen: drukpompen of pompstations die het regenwater efficiënt naar de aftappunten in de woning of tuin transporteren
• Regenwaterstations: zorgen voor een automatische omschakeling naar leidingwater bij een tekort aan regenwater

De wettelijke verplichtingen: aanzienlijk aangescherpt sinds 2023

De vaak aangehaalde regel ‘regenwaterput van 5.000 liter bij een dak groter dan 40 m2’ is verouderd. Sinds de Vlaamse hemelwaterverordening van 2 oktober 2023 (de Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening Hemelwater) geldt een getrapt systeem, waarbij het vereiste minimumvolume meestijgt met de dakoppervlakte:

Enkele punten die installateurs vaak over het hoofd zien:

• De verplichting geldt niet enkel bij nieuwbouw, maar ook bij verbouwingen met werken aan de afwatering en bij uitbreidingen. Een aanzienlijk breder toepassingsgebied dan de oude regelgeving. 
• Het opgevangen water moet effectief aangesloten en gebruikt worden voor minstens het toilet, de wasmachine of een dienstkraan. Een put die enkel geplaatst is zonder aansluiting op die toepassingen, voldoet niet aan de verordening. Dit is een concrete controle die je bij oplevering moet kunnen aantonen, niet enkel een aanbeveling. 
• Vanaf een verharde perceeloppervlakte van 120 m2 is bovendien een infiltratievoorziening verplicht, los van de put zelf. 

In Brussel geldt een ander principe: bij nieuwbouw is een regenwaterput verplicht met een minimaal volume van 33 liter per m2 dakoppervlakte (horizontale projectie). De overloop van die put wordt bij voorkeur aangesloten op een infiltratiesysteem of regenwaterriolering. Bij zware renovaties kan de gemeente of Leefmilieu Brussel een gelijkaardige verplichting opleggen. Dit wordt geval per geval beoordeeld, niet volgens een vast cijfer. 

Wallonië kent geen uniforme gewestelijke verplichting zoals Vlaanderen. De meeste gemeenten leggen via de vergunningsvoorwaarden zelf een put op, doorgaans tussen 5.000 en 10.000 liter, beoordeeld op basis van het Waterwetboek en de principes van hemelwaterbeheer op het perceel. Controleer dit dus per project bij de gemeente, niet op basis van een verondersteld ‘vast’ cijfer. 

Dimensionering: de wettelijke berekening is niet de enige berekening

De tabel hierboven bepaalt het wettelijke minimum, maar dat minimum is afgestemd op het ontlasten van de riolering bij regenpieken, niet op het effectieve verbruik van je klant. Voor een put die een gezin ook tijdens een langere droge periode van voldoende regenwater voorziet, reken je best apart:

• Bepaal het jaarlijkse verbruik dat op regenwater kan draaien. Een toilet verbruikt gemiddeld 20 tot 30 liter per persoon per dag aan spoelwater. Een wasmachine verbruikt ongeveer 50 liter per beurt. Voor een gezin van vier loopt dit al snel op tot 300 à 400 liter per dag aan toilet- en wasverbruik samen. 
• Bepaal de beschikbare aanvoer. Gemiddeld valt er in België 800 à 900 liter neerslag per m2 per jaar, maar sterk verspreid over het jaar en met langere droge periodes ertussen (zeker in de zomer). 
• Vergelijk beide. Een put die net het wettelijke minimum haalt, kan perfect voldoen aan de verordening en toch binnen twee tot drie weken droogballen bij een gezin met hoog verbruik en een beperkt dakoppervlak. Vooral wanneer de put ook nog voor de tuin gebruikt wordt in net die periode dat er het minst wordt aangevuld. 

Praktische vertaling voor je advies

Presenteer een klant niet enkel ‘dit is het wettelijk verplichte volume’, maar leg uit dat een groter volume dan het minimum vaak een zinvolle investering is als het effectieve verbruik (gezinsgrootte, tuinbewatering) hoog ligt in verhouding tot het beschikbare dakoppervlak. Dat is een concreet, cijfermatig advies, geen verkooppraatje voor ‘een grotere put is altijd beter’. 

Voordelen van regenwaterrecuperatie voor je klanten

• Een aanzienlijk lagere waterfactuur, doordat regenwater een deel van het leidingwaterverbruik vervangt.
• Regenwater is van nature kalkarm, wat gunstig is voor de levensduur van wasmachines en boilers. Al kan het water bij afvoer via bepaalde dakmaterialen (zoals betonnen dakpannen) een beperkte hoeveelheid kalk oppikken. Zuiver is het dus niet per definitie, wel merkelijk zachter dan leidingwater in de meeste Belgische regio’s. 
• Minder water dat naar de riolering afvloeit, wat bijdraagt aan een efficiëntere waterzuivering en aan het doel van de hemelwaterverordening zelf. 

Kosten en besparing

De kosten van een regenwaterrecuperatiesysteem starten doorgaans vanaf ongeveer € 5.000, afhankelijk van tankgrootte, filters, pompen en de complexiteit van de installatie. De veelgehoorde besparingen van ‘tot 80% van het dagelijks waterverbruik’ bij toepassingen zoals toiletten, wasmachines en schoonmaak is haalbaar, maar enkel wanneer de put ook effectief voldoende gevuld blijft voor dat verbruik. Opnieuw de link met de dimensioneringsvraag hierboven. Informeer je klant ook over de gemeentelijke subsidies in Vlaanderen en Brussel: deze verschillen sterk per gemeente en per projecttype en zijn het controleren waard bij elk project. 

Onderhoud: de details die het systeem draaiende houden

• Reinig de filters: controleer en reinig de voor- en nafilters regelmatig. Verstopte filters verminderen de efficiëntie van het systeem. 
• Maak de dakgoten schoon: jaarlijkse reiniging voorkomt vervuiling van het regenwater aan de bron. 
• Controleer de regenwaterput: inspecteer op sedimentophoping en controleer de werking van de sifon. Tijdens droge periodes kan het nodig zijn water aan de put toe te voegen zodat de sifon niet droog komt te staan. Een droge sifon verliest zijn waterslot, waardoor riooldampen en geurhinder rechtstreeks kunnen doordringen. Dit is geen esthetisch detail, maar een basisprincipe van elke sifonwerking dat hier net zo goed geldt als bij een gewone afvoer. 
• Test de pomp en het schakelsysteem periodiek om te garanderen dat de omschakeling naar leidingwater bij een tekort effectief werkt. 

Let op het type dak

Niet elk dak is even geschikt voor regenwaterrecuperatie. Groendaken houden een aanzienlijk deel van de neerslag vast – het substraat neemt water op en laat het gedeeltelijk verdampen. Hierdoor is een merkelijk kleiner aandeel van de bruto neerslag als afvoer voor recuperatie beschikbaar dan bij een klassiek dak. Het precieze percentage hangt af van de opbouw en dikte van het substraat. Hou dit in gedachten bij de dimensionering, maar laat je voor een exact rendementscijfer bij een specifiek groendaktype best bevestigen door de leverancier van het daksysteem. Oudere daken laat je best controleren op waterdichtheid voor je op basis daarvan de waterkwaliteit richting het recuperatiesysteem garandeert. 

Pro-Toolbox: checklist bij een regenwaterrecuperatieproject

• Bepaal het wettelijk minimumvolume op basis van de actuele tabel voor het gewest van het project. Controleer bij twijfel bij de gemeente. Dit verschilt tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië. 
• Reken apart het effectieve verbruik uit (toilet, wasmachine, tuin) tegenover de gemiddelde regionale neerslag. Bespreek met de klant of het wettelijk minimum daarvoor volstaat. 
• Zorg dat het opgevangen water effectief aangesloten wordt op minstens één verplichte toepassing (toilet, wasmachine, dienstkraan). Een niet-aangesloten put voldoet niet aan de verordening. 
• Controleer of een infiltratievoorziening vereist is op basis van de verharde perceeloppervlakte. 
• Hou rekening met het type dak (groendak, ouderdom) bij de inschatting van de effectief beschikbare hoeveelheid regenwater. 

Bij Van Marcke vind je niet enkel een uitgebreid gamma aan producten die je hierbij kunnen helpen. Onze experts staan klaar om je te helpen met technisch advies en ondersteuning bij je projecten.